A A A A

Van belangen naar verlangen

Gesloten systeem 

Een hete septemberdag in Oss. De gezamenlijke belanghoudersbijeenkomst van BrabantWonen en BrabantZorg levert een volle Pauluskerk op. Na welkom geheten te zijn door de dagvoorzitters Jan Arie de Gier en Luc Verhoeven, leggen Wilma de Jong van BrabantZorg en Henk Roozendaal van BrabantWonen uit hoe intensief de samenwerking tussen beide organisaties zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. En hoe vanzelfsprekend een gezamenlijke belanghoudersbijeenkomst dus eigenlijk is. Opmerkelijk toch, hoe de ‘scheiding van wonen en zorg’ de twee werkvelden nóg sterker samen heeft gebracht. Nooit eerder was het meer van belang om samen naar de toekomst te kijken. En daar draait het deze middag ook om. Snel naar het hoofdprogramma. Het eerste anderhalf uur van de middag hangen de aanwezigen aan de lippen van Thomas Rau. 

In de visie van Rau zijn we te gast op de aarde en dienen we ons zo ook te gedragen. De aarde is een gesloten systeem en de middelen die dat systeem biedt, moeten we beschouwen als collectors items. Maar dat doen we niet. We werken van cradle to grave. “Ons zijn is eindig, maar de gevolgen van onze acties zijn oneindig. Alles draait om houding en gedrag.” De manier waarop we ons handelen bepalen, die bepaalt de toekomst. En met handelen doelt Rau duidelijk niet op convenanten afsluiten en verdragen ondertekenen. Over het internationale klimaatakkoord dat in Parijs is getekend zegt hij: “Het ergste wat ons kon overkomen. Ik maakte laatst nog een goede afspraak met mijn vrouw. Ik zei haar: over drie jaar stop ik met roken, over vijf jaar geef ik de fles eraan en over tien jaar stop ik met vreemdgaan…” Rau kan de term duurzaamheid niet meer horen, omdat ze verworden is tot optimalisatie van een fout systeem. Omdat het tot doel verheven is. Steeds een beetje veranderen, hier en daar. Geen doorbraak, geen oplossing. De natuur wacht niet op het volgende akkoord.

Overtuiging

“Als de natuur een bank zou zijn, hadden we haar natuurlijk allang gered.” Er zit veel humor in het betoog van Rau. Maar nog veel meer overtuiging. Energie? Daar hebben we meer dan genoeg van. Probleem is dat we onze grondstoffen razendsnel opmaken. Kijkend naar de woon- en zorgsector: we moeten niet meer op gebouwniveau denken. Niet meer over vastgoed, maar over los goed praten. Verder denken dan het gebouwniveau en ons richten op een kringloop van grondstoffen. En dat alles in een nieuw model, waar de prestatie, de performance centraal staat. Waarin we bijvoorbeeld geen uitvraag doen naar lampen, armaturen en elektriciteit, maar naar licht. Rau: “Nu we toch hier in de Pauluskerk zijn... Er zij licht. Als we afgaan op de Bijbel is dat de eerste perfomance-gerichte uitvraag uit onze geschiedenis.” In het nieuwe model ziet Rau het materiaal en de grondstoffen als leengoederen. Je mag ze een tijd hebben, maar je moet ze terugbrengen. Material as a service.

Makkelijk praten? 

Wat je ook van de woorden van Thomas Rau vindt: hij houdt het niet bij praten. Met zijn bureau was hij medeverantwoordelijk voor de bouw van het nieuwe gemeentehuis van Brummen: “Een grondstoffendepot, dat we over vijftien jaar, als we daar misschien helemaal geen gemeentehuis meer nodig hebben, niet alleen kunnen demonteren, maar ook remonteren.” Wat daar volgens Rau voor nodig is, is dat we alles opschrijven wat we in een gebouw stoppen. Niet afschrijven, maar opschrijven dus. Mooi voorbeeld is het veelgeprezen, gerenoveerde hoofdkantoor van Alliander, waarin vijf oude kantoren tot een energieleverend complex zijn omgetoverd en waarbij van de bestaande constructies (‘een overvloed aan lelijkheid’) zo’n 85 procent is hergebruikt en het sloopmateriaal voor 90 procent is gerecycled. Het kan allemaal, als je andere vragen durft te stellen. Aan jezelf, aan elkaar, aan de markt. En dan stuurt Rau de aanwezigen de pauze in. Met de opdracht met elkaar te onderzoeken hoe we urgente vraagstukken kunnen benaderen met nieuwe vragen. 

Dat blijkt nog niet mee te vallen. In het vragenrondje na de pauze wordt al snel duidelijk dat het ontzettend lastig is, om de oplossing buiten onze bestaande systemen te zoeken. Om écht andere vragen te stellen. We willen ons comfortabel voelen. Maar er verandert pas iets als we ons in een oncomfortabele situatie begeven. 

De Heegt en Maasland

Op het podium verschijnen twee mensen die zich momenteel in zo´n oncomfortabele situatie bevinden: Suzan Kroesen, manager Locatiegroep bij BrabantZorg, en Martijn Ubink, afdelingshoofd Ontwikkeling bij BrabantWonen. Mede gedreven door het gedachtengoed van Thomas Rau buigen zij zich momenteel over de herontwikkeling van twee locaties van BrabantZorg: de Heegt in Geffen en Maasland in Herpen. Hun verhaal maakt duidelijk hoe moeilijk het is om niet, zoals we in ons ‘systeem’ gewend zijn, te praten over ‘de renovatie van twee verzorgingshuizen’ en vervolgens met een plan van eisen de markt op te gaan. Zij trainen zichzelf nu om andere vragen te stellen aan de omgeving en de markt. Waardoor andere, ongedachte oplossingen de ruimte kunnen krijgen. Welk probleem willen we nu eigenlijk oplossen? Welke performance willen we leveren? En hebben we daar überhaupt wel een gebouw voor nodig? Martijn Ubink: “Gebouwen zijn een middel en we hebben ze tot nu toe toch te veel als doel gezien.” De vraag heeft nu een heel ander karakter gekregen. Het gaat om het positieve gezondheid. Hoe faciliteer je die? Wie heb je daarvoor nodig? 

Alles draait om performance, deze ‘verlanghoudersdag’, zoveel is wel duidelijk. En daarbij is het de kunst om voortdurend de neiging te vermijden om middelen niet tot doel te verheffen. Thomas Rau: “Als we middelen tot doel verheffen, hoeven we niet meer over het echte doel na te denken. Lekker comfortabel en dat is ook wat iedereen graag wil. Want dan blijft alles heerlijk hetzelfde.” 

Het oude loslaten dus, terwijl je niet weet wat het nieuwe is… Op naar de borrel maar.